Dzikość w ekologii - wywiad z Markiem Styczyńskim
[Machina - grudzień 99]
Wygląda na to, że najbardziej znaną na światowej scenie niezależnej grupą "stąd" jest Atman. Nagrania zespołu wydawane są w całej niemal Europie Zachodniej i Stanach Zjednoczonych. Opiniotwórczy miesięcznik "Wire" w październikowym numerze poświęcił mu całą kolumnę. Na płycie z muzyką Europy Wschodniej, dołączonej do grudniowej edycji, znalazło się zaś nagranie Karpat Magicznych, aktualnego projektu eks-lidera Atmana, Marka Styczyńskiego. Tymczasem w Polsce ta muzyka łączona jest z ekologiczną aktywnością Styczyńskiego.

Kiedy zaproponowałem ci tę rozmowę stwierdziłeś, że od dawna czujesz się jak wróg publiczny. Czy nie jest to wyraz pokutującego w undergroundzie symptomu oblężonej twierdzy?
Nie bardzo wiem, czym jest dzisiaj underground. Nie jestem twórcą podziemia. Wrogiem publicznym czuję się w tzw. polskiej rzeczywistości, a wszystko to, co mógłbym nieskładnie powiedzieć, wyśpiewał kiedyś Lech Janerka: a o faszyzmie lepiej nic nie mówić... A może chodzi o wrogość, jaką budzą w społeczeństwie ekolodzy? Była kiedyś ponoć gra komputerowa Oczyszczamy Niemcy , gdzie zdobywało się punkty m.in. za zabicie ekologa.
Te sprawy nie są oddzielone od rzeczywistości, o której przed chwilą mówiłem. Wrogość do ekologów jest odmianą wrogości do szukania, eksperymentowania, wyobraźni. Jest dyktowana chęcią uniknięcia odpowiedzialności za skutki negatywnych działań. Ekolodzy przeszkadzają skorumpowanym urzędnikom, ideologom niepohamowanej pazerności i wysługującym się biznesowi naukowcom. A tzw. społeczeństwo wciąż kiwa się w chocholim tańcu. Gra w "zabijanie ekologa" wygląda tak, że w Niemczech tworzą oni koalicję rządzącą, a w Polsce naprawdę poluje się na ekologów. Tak jest podczas rajdu Kormoran na Mazurach, tak było na Górze św. Anny i w innych miejscach. Na ekologów poluje się też poprzez społeczne izolowanie, odsuwanie od decyzji czy nawet ośmieszanie.
Czym charakteryzuje się ekologia głęboka, do której nawiązujesz?
Ekologia głęboka pyta o prawdziwe przyczyny kryzysu ekologicznego i nie zgadza się na iluzję hasła "technologia zniszczyła, technologia naprawi". Nie musi być w sprzeczności z "płytką" ekologią sprzątania objawów. Trzeba robić jedno i drugie, chociaż dobrze jest wiedzieć, po kim i dlaczego się sprząta.
Sugerujesz, ze twoja muzyka jest wyrazem kultury ekologicznej. Jakie są związki między muzyką a ekologią?
Ekologia jako nauka o powiązaniach życia daje wiele inspiracji. Świat dźwięków jest światem przyrody, jak świat kształtów i zapachów. Istnieją stare tradycje życia ludzi w harmonii z Naturą i nowe możliwości takiego współistnienia. Trzeba szukać dróg docierania do nich. Można to robić także poprzez muzykę. Trzeba też szukać w sobie dzikości, która jest odwagą do przekraczania granic, nieskrępowaną wolnością wyobraźni i uczciwością wobec siebie. Główną ideą Atmana i Karpat Magicznych wydaje się przeciwstawienie dominującej tradycji muzyki afroamerykańskiej i kultury muzycznej obszaru indoeuropejskiego.
Istotą ich działań jest pytanie: co to znaczy "nasza kultura"? I nie wygląda na to, by była ona bliskowschodnia czy afroamerykańska. Jej istotą jest sam rdzeń kultury indoeuropejskiej. Podróże do Azji Środkowej, Indii, Nepalu i na Bałkany są bardzo pomocne w tych poszukiwaniach. Nasza kultura wymaga odkłamania, jest pełna stereotypów i utrwalanych przez polityków półprawd. Nowa muzyka praktykowana obecnie w Europie ze swoimi nowymi brzmieniami, a także połamanymi rytmami, drąży eurazjatycki rdzeń kulturowy i to daje nadzieję na przyszłość.
Prowadziłeś warsztaty "Gadająca Łąka", gdzie - posługując się naturalnymi surowcami - konstruowaliście instrumenty. Powstał m.in. gliniany bęben. Miała to być próba udowodnienia, że również u zarania kultury słowiańskiej były ekstatyczne rytmy?
Te warsztaty to działanie w duchu archeologii żywej. Ich ideą było przekonanie o ścisłym powiązaniu kultury i krajobrazu, miejsca. Próbujemy odkrywać te związki. Zauważamy kilka wspólnych cech łączących intuicyjne kreacje uczestników warsztatów. Jedną z nich jest stały, dość jednostajny rytm. To zbyt mało, by coś udowodnić, ale wystarczająco dużo, by zainspirować do dalszej pracy. Kiedy chwilę pomyślisz, odkrywasz nagle, że niszczenie krajobrazu jest atakiem na rdzenną kulturę miejsc, w których żyjemy. To szokujące odkrycie dyktuje wiele dalszych pytań.
Aura wokół Atmana i Karpat Magicznych prowokuje do tego, aby wrzucić je do worka New Age. Z kolei na Zachodzie jesteście postrzegani jako część neopogańskiej sceny psychodelicznej.
Nurt New Age w muzyce jest nudny, a jego tandetna duchowość staje się irytująca. Neopogaństwo w wydaniu zachodnim pachnie niedzielą w sztucznym Biskupinie... Z drugiej strony - nawet gdyby przeciwnicy New Age rozpalili stosy i wrzucili nas tam zamiast do worka, to i tak "nowa era" nadejdzie za rok czy coś koło tego... Prawdziwie "njuejdżowy" jest świat ideologicznych wrogów New Age! Bo czyż nie zakrawa na cud to, że - jak sugerują na swej stronie internetowej inicjatorzy Klubu Dobrej Muzyki - sam Bóg zesłał im serwer? Osobiście nie popieram neopogaństwa i nie zwalczam New Age. Zwalczanie i popieranie są domeną tego samego problemu. Za naszą muzyką stoi cisza.

Rozmawiał: Rafał Księżyk

Marek Styczyński - ur. w 1956 r., magister inżynier leśnik, obecnie pracuje jako główny specjalista ds. ochrony przyrody i leśnictwa w Popradzkim Parku Krajobrazowym w Starym Sączu. W latach 1975-98 lider grupy Atman. Nagrał z nią muzykę, która ukazała się na 8 płytach CD. oraz 6 kasetach wydanych na całym świecie. Współautor muzyki do filmów i spektakli teatralnych (dla Teatru Snów i TVP). Od 1998 roku w duecie z Anną Nacher realizuje projekt Karpaty Magiczne. Pomysłodawca i organizator festiwali "Muzyka w krajobrazie", od niedawna Galerii "Stary Dom" w Nowym Sączu, Nowosądeckiego Oddziału "Pracowni na rzecz wszystkich istot", warsztatów biomuzycznych, popularyzator instrumentów etnicznych.

WYDARZENIA
• trasa w USA
archiwum

WIĘCEJ STRON...
• o zespole
• dyskografia
• performance muzyczny "Pamięć Brzmienia"
• wywiad z Markiem Styczyńskim
• recenzje
• "Księga Utopii" w Toruniu